الشيخ رسول جعفريان وديگران

132

نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)

واقدى ، سبب مىشد تا شيوه‌هاى روشى تحت الشعاع قرار گيرد ، هر چند با آوردن اسناد جمعى همچنان وفادارى سبك خود را به شيوهء اهل حديث حفظ نمود . با اين حال ، پاسخ او به اعتراض شاگردانش ، توجه او را به اسناد جمعى و آوردن متن واحد نشان مىدهد . او در مقابل شاگردانش ، كه براى هر مسأله‌اى اسناد جداگانه مىخواستند ، بر آن شد تا يك روز به خواست آنها عمل كند اما با اين كار متن طولانى شد و حفظ آن دشوار گرديد ؛ به طورى كه فقط براى غزوهء احد بيست جلد لازم شد . اين امر شاگردان را واداشت تا از او بخواهند به همان شيوهء سابق عمل كند . « 1 » غير از دلايل فوق ، موارد ديگرى نيز دليل ناراحتى اصحاب حديث از واقدى ذكر شده است ؛ از جمله احمد بن حنبل به دليل دفاع نكردن واقدى از وى در واقعه محنه ، نزد مأمون عباسى دلگير بود . مورد ديگر ، عبارت است از ارتباط واقدى با عباسيان و علاقه زياد وى به كسب رضايت آنان ، كه در مطالب ابن سعد از قول استادش متجلّى است . « 2 » و نقل او از ابن اسحاق كه وى را از دو جهت در معرض ترديد و طعن قرار مىداد : از سويى ابن اسحاق نيز مورد طعن اهل حديث بود و از سوى ديگر عدم ذكر نام ابن اسحاق در قسمتى از سيره كه از او نقل مىكرد نيز رفتارى مبتنى بر امانت نبود . به كار بردن شعر در اثبات حوادث تاريخى و همچنين در مغازى و نقل بعضى روايات از منابع مكتوب ، در حالى كه اهل حديث بر سماع حديث تأكيد فراوان داشتند ، مىتوانست علّتى ديگر باشد . روايات ارائه شده توسط ذهبى ، بيان كنندهء عدم پايبندى واقدى به اصول محدّثين است ، كه در مقابل ، سبب ضعيف دانستن وى از سوى آنان مىشد ، به خصوص در خلط اسناد راويان . « 3 » ايراد ديگرى نيز بر وى وارد شده است ؛ از جمله اين كه او قرآن را از حفظ نبود « 4 » [ 10 ] و تلاشش در اين زمينه نيز به نتيجه نرسيد . با وجود تمامى مسائل فوق ، نبايد فراموش كرد كه واقدى در زمان خويش شهرت زيادى داشت ؛ خطيب در اشاره به اين امر مىگويد : « شهرت او شرق و غرب عالم را فراگرفت و كار او بر كسى پوشيده نماند . « 5 » اين شهرت نيز مىتواند دليل بر ضديت ديگران با او باشد .

--> ( 1 ) . تاريخ بغداد ، ج 3 ، ص 15 - 17 . ( 2 ) . طبقات ، ج 5 ، ص 493 - 499 . ( 3 ) . ر . ك : سير اعلام النبلاء ، ج 9 ، ص 455 و 456 . ( 4 ) . تاريخ بغداد ، ج 3 ، ص 7 و 8 . ( 5 ) . همان ، ج 3 ، ص 3 .